To jedno z pytań, które najczęściej słyszymy od użytkowników programu FINITO.
W praktyce nie ma wątpliwości, że opłata musi być naliczona, problemem jest ustalenie dnia, według którego oblicza się wartość świadczenia będącego podstawą tej opłaty.
Najwięcej wątpliwości pojawia się w trzech sytuacjach:
- gdy postępowanie jest zawieszone i następnie umarzane np. w przypadku jeśli dłużnik zmarł po wszczęciu egzekucji,
- gdy wierzyciel składa wniosek o umorzenie postępowania np. po zawarciu porozumienia z dłużnikiem lub po spełnieniu świadczenia bezpośrednio do rąk wierzyciela,
- gdy dłużnik zmarł jeszcze przed wszczęciem postępowania, a wierzyciel mimo to złożył wniosek o wszczęcie egzekucji.
W pierwszym przypadku wchodzi w grę opłata 5% z art. 29 ust. 1 Ustawy o Kosztach Komorniczych, w drugim, opłata 10% z art. 30 UoKK. W obu jednak pojawia się to samo pytanie: na jaki dzień liczyć wartość świadczenia?
Art. 29 ust. 1 UoKK – przepis ten nakłada na wierzyciela obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela lub na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 KPC, tj. w razie śmierci dłużnika po wszczęciu egzekucji lub braku podjęcia przez wierzyciela zawieszonego postępowania.
Art. 30 UoKK z kolei przewiduje, że w razie oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. gdy dłużnik zmarł jeszcze przed wszczęciem egzekucji) lub wskazania we wniosku osoby niebędącej dłużnikiem, komornik obciąża wierzyciela opłatą stosunkową w wysokości 10% wartości egzekwowanego świadczenia.
W obu przypadkach podstawą ustalenia wysokości opłaty jest art. 23 ust. 1 UoKK, zgodnie z którym podstawę obliczenia opłaty stosunkowej stanowi wartość świadczenia, do której w myśl art. 23 ust. 2 UoKK wlicza się należność główną wraz z odsetkami, kosztami i innymi należnościami ubocznymi, z wyjątkiem kosztów zastępstwa prawnego i kosztów komorniczych należnych w postępowaniu egzekucyjnym, w którym jest obliczana opłata. Jednak tu leży sedno problemu – przepis ten nie wskazuje, na jaki dzień należy ustalić tę wartość. Art. 23 ust. 4 UoKK reguluje tę kwestię, ale w odniesieniu do innych sytuacji – dlatego w przypadku opłat z art. 29 ust. 1 i art. 30 UoKK pozostaje luka interpretacyjna.
Powoduje to istotne wątpliwości praktyków: czy wartość świadczenia powinna być liczona na dzień powstania przesłanki do umorzenia (np. z dniem, w którym upływa 6 miesięcy zawieszenia), czy też na dzień faktycznego wydania postanowienia przez komornika?
Zasada aktualności
W tym miejscu z pomocą przychodzi tzw. zasada aktualności wynikająca z art. 316 § 1 KPC, stosowanego odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 13 § 2 KPC, którą konsekwentnie prezentują komentatorzy.1
Zasada ta nakazuje sądowi (a przez odpowiednie stosowanie, także komornikowi) orzekać według stanu rzeczy istniejącego w chwili rozstrzygania sprawy, a nie według stanu historycznego.
W praktyce oznacza to, że:
- jeżeli komornik wydaje postanowienie ustalające opłatę, to podstawą obliczenia jest wartość świadczenia istniejąca na dzień wydania tego postanowienia,
- jeżeli opłata jest ściągana w toku czynności (bez postanowienia), to miarodajny jest dzień dokonania tej czynności.
To właśnie ta reguła jest kluczem do rozstrzygnięcia, czy podstawę liczymy np. na dzień śmierci dłużnika, na dzień upływu 6 miesięcy zawieszenia, czy dopiero na dzień, w którym komornik faktycznie umorzy postępowanie.
Czy zasada aktualności zawsze prowadzi do sprawiedliwego rezultatu?
Zasada ta może w niektórych przypadkach prowadzić do niesprawiedliwych rezultatów, dotyczy to zwłaszcza:
- wpłaty dłużnika bezpośrednio na rzecz wierzyciela po wszczęciu egzekucji, po której wierzyciel zwleka ze złożeniem wniosku o umorzenie, wtedy w chwili obliczania opłaty świadczenie obejmuje także odsetki narosłe przez okres tej zwłoki,
- przewlekłości komornika, który mimo istnienia podstaw do wydania postanowienia zwleka z jego wydaniem, przez co rosną odsetki.
W takich przypadkach można dopuścić wyjątek: wartość świadczenia będącą podstawą obliczenia opłaty stosunkowej powinno się ustalać na dzień faktycznej zapłaty dokonanej przez dłużnika, pod warunkiem że data ta zostanie ustalona i wykazana. Dzięki temu unika się sytuacji, w której dłużnik lub wierzyciel zostaje obciążony kosztami wynikającymi nie z jego opóźnienia, lecz z przewlekłości wierzyciela lub komornika.
Jak widać, problem ustalenia z jaką datą obliczać opłatę stosunkową z art. 29 ust. 1 i art. 30 UoKK nie jest błahą kwestią techniczną, lecz dotyczy fundamentalnej zasady sprawiedliwości postępowania egzekucyjnego. Choć przepisy UoKK nie wskazują jednoznacznie daty, kluczową rolę odgrywa zasada aktualności z art. 316 § 1 KPC w zw. z art. 13 § 2 KPC. To ona przesądza, że wartość świadczenia ustalamy co do zasady na dzień wydania postanowienia o opłacie albo na dzień dokonania czynności komornika. Nie jest to jednak zasada absolutna. Jak słusznie zauważają komentatorzy, w sytuacjach rażącej zwłoki wierzyciela lub przewlekłości komornika podstawą powinien być dzień faktycznej zapłaty przez dłużnika, aby nie obciążać go odsetkami, za które nie ponosi odpowiedzialności.[2]
W ten sposób praktyka znajduje równowagę między literalnym brzmieniem przepisów, zasadą aktualności a potrzebą ochrony stron przed nieuzasadnionym obciążeniem dodatkowymi kosztami.
PRZYPISY
1 Falkowski Bartłomiej i in., Komentarz do ustawy o kosztach komorniczych, [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz, wyd. IV
2 Świeczkowska-Wójcikowska Marzena (red.), Świeczkowski Jarosław (red.), Komentarz do ustawy o kosztach komorniczych, [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Kodeks Etyki Zawodowej Komornika Sądowego. Komentarz, wyd. II
Chcesz wiedzieć więcej o codziennych wyzwaniach kancelarii i aktualnych zmianach w prawie? Obserwuj nas, aby nie przegapić kolejnych treści.